Cần Có Quy Định Hướng Dẫn Cụ Thể Về Sản Phẩm Kinh Doanh Để Người Dân Biết Kinh Doanh Đúng Luật

 Nghịch lý “muốn kinh doanh hợp pháp nhưng không biết bắt đầu từ đâu”

Trong bối cảnh nền kinh tế số, thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ, ngày càng nhiều cá nhân, hộ gia đình tham gia vào hoạt động kinh doanh – từ bán hàng online, đồ ăn handmade đến sản xuất nhỏ lẻ. Tuy nhiên, rất nhiều người không biết mình cần tuân thủ những quy định pháp lý nào.

“Tôi chỉ bán vài món ăn tự làm, có cần đăng ký gì không?”

“Bán quần áo livestream có cần xin giấy phép không?”

“Cần công bố sản phẩm hay ghi nhãn thế nào là đúng luật?”

Đây là những câu hỏi phổ biến nhưng không có câu trả lời rõ ràng trong hệ thống pháp luật hiện hành. Điều này dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật ngoài ý muốn, bị xử phạt, tịch thu hàng hóa hoặc thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự.

Vì sao cần có quy định hướng dẫn cụ thể cho từng loại sản phẩm?

1. Luật có nhưng người dân không hiểu được để thực hiện

Hiện nay, pháp luật Việt Nam có nhiều quy định liên quan đến kinh doanh, rải rác ở các văn bản như:

• Luật Doanh nghiệp 2020

• Luật An toàn thực phẩm 2010

• Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023

• Nghị định 98/2020/NĐ-CP, Nghị định 43/2017/NĐ-CP, v.v.

Tuy nhiên, những quy định này thiếu hệ thống hóa, khó tiếp cận với người dân, nhất là các hộ cá thể, cá nhân bán hàng online, buôn bán nhỏ.

Ví dụ: Bán thực phẩm khô cần đăng ký kinh doanh + giấy ATTP + công bố chất lượng. Nhưng không ai hướng dẫn cụ thể là cần nộp ở đâu, mẫu đơn nào, chi phí bao nhiêu...

2. Không có danh mục sản phẩm kèm theo nghĩa vụ pháp lý tương ứng

Người dân hiện nay không biết được sản phẩm mình kinh doanh có thuộc loại phải đăng ký công bố chất lượng, xin giấy phép ATTP, hay chỉ cần đăng ký hộ kinh doanh.

Nếu có một danh sách hướng dẫn như:

• Bán mỹ phẩm  → cần giấy công bố + kiểm nghiệm

• Bán đồ uống pha chế → cần giấy ATTP + nhãn hàng hóa

• Bán quần áo nhập khẩu → cần chứng từ nhập khẩu hợp lệ … thì sẽ giúp người dân làm đúng luật ngay từ đầu.

3. Vi phạm luật vì “không biết là mình sai” – một thực tế phổ biến

Đáng tiếc là hiện nay, nhiều vụ việc bị xử phạt về hàng giả, thực phẩm bẩn, vi phạm quảng cáo… đều do người kinh doanh không biết hoặc hiểu sai về nghĩa vụ pháp lý của mình.

✅ Có trường hợp bị phạt 100 triệu chỉ vì “không công bố sản phẩm” trước khi bán.

✅ Có trường hợp bị rút giấy phép do “quảng cáo sai sự thật” mà không hay biết đó là vi phạm pháp luật.

✅ Có người livestream bán hàng xách tay mà không biết đó là buôn bán hàng nhập lậu, bị xử lý hình sự.

Thực trạng qua số liệu (tham khảo):

• Theo Tổng cục Quản lý thị trường, chỉ trong 5 tháng đầu năm 2025, có hơn 1.200 vụ xử phạt liên quan đến kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc.

• Trong đó, gần 60% vi phạm thuộc về cá nhân, hộ kinh doanh nhỏ và người bán online – phần lớn do thiếu hiểu biết pháp lý.

Nhà nước cần sớm ban hành bộ hướng dẫn thực tế cho người dân

Để giảm thiểu vi phạm pháp luật, bảo vệ người tiêu dùng và hỗ trợ người dân kinh doanh đúng luật, cần có:

1. Danh mục sản phẩm chi tiết kèm theo nghĩa vụ pháp lý (đăng ký, công bố, ghi nhãn, kiểm nghiệm…)

2. Cẩm nang pháp lý đơn giản hóa cho từng nhóm ngành hàng, dễ hiểu, dễ thực hiện.

3. Cổng thông tin điện tử hoặc ứng dụng hỗ trợ pháp lý cho người dân tra cứu nghĩa vụ kinh doanh theo từng loại sản phẩm.

4. Đẩy mạnh truyền thông pháp luật trên mạng xã hội, nơi người kinh doanh đang hoạt động mạnh (Facebook, TikTok, Shopee...)

Kiến nghị chính sách:

• Bộ Công Thương, Bộ Y tế, Bộ NN&PTNT cần phối hợp ban hành:

  • Danh mục sản phẩm có điều kiện

  • Bảng tra nghĩa vụ pháp lý cho từng loại hàng hóa

  • Mẫu hồ sơ, quy trình đăng ký cụ thể, rút gọn, minh bạch

• Cần sửa đổi các nghị định hướng dẫn Luật ATTP, Luật Quảng cáo, theo hướng thân thiện với người kinh doanh nhỏ và chống lạm dụng xử phạt.

“Muốn làm đúng mà không biết làm sao cho đúng” – đó là rủi ro lớn nhất

Nếu không có quy định rõ ràng và công cụ hỗ trợ cụ thể, thì người dân dễ vi phạm luật, nhà nước mất niềm tin, thị trường mất kiểm soát. Đã đến lúc cần một cơ chế pháp lý “dân biết – dân hiểu – dân làm được” để giúp người dân yên tâm kinh doanh, phát triển bền vững.

Một bộ hướng dẫn pháp lý rõ ràng, đơn giản nhưng đầy đủ cho từng loại sản phẩm – chính là liều vắc-xin pháp lý hữu hiệu nhất chống lại sai phạm vô tình.

✍ Tác giả: Người Làm Luật – Hệ thống thông tin pháp lý cho người kinh doanh, người dân và doanh nghiệp nhỏ
📌 Theo dõi Blog để cập nhật những chính sách mới, hướng dẫn pháp lý thực tế và kiến thức cần biết để kinh doanh an toàn, bền vững.